© Rijksmuseum, Amsterdam
Bruikleen van de gemeente Amsterdam
De Nachtwacht door Rembrandt van Rijn
Kunst

De Nachtwacht

Rembrandt van Rijn

De Nachtwacht: onconventioneel schuttersstuk

Rembrandts beroemdste en grootste doek werd gemaakt voor de Kloveniersdoelen. Dit was een van de verenigingsgebouwen van de Amsterdamse schutterij, de burgerwacht van de stad. Het gigantische doek van bijna vier bij vijf meter is het pronkstuk van het Rijksmuseum en hangt in een aparte zaal aan het einde van de Eregalerij.

Akwasi

“Hoeveel euro’s of bitcoins je ook bezit, niemand kan de Nachtwacht kopen. Hij is van de stad Amsterdam, van ons allemaal: en onbetaalbaar! Geen ander stuk uit deze lijst is onbetaalbaar! Het staat dus buiten kijf: de Nachtwacht is HET pronkstuk van Nederland is.”

Op ‘De Nachtwacht’ zien we kapitein Frans Banninck Cocq (in het zwart) en luitenant Willem van Ruytenburgh (in het wit) met achter hen zestien schutters. Het was zeer gebruikelijk om groepsportretten van de schutterijen te laten schilderen om hun hoofdkwartieren te decoreren. Tussen de 16e en 19e eeuw werden er honderden gemaakt en hiermee werd het een typisch Hollands kunstgenre. Qua onderwerp is dit wereldberoemde schilderij dus niet zo bijzonder. Qua compositie echter is Rembrandts schuttersstuk, overigens het enige dat hij maakte, revolutionair. Tot dan toe werden de schutters namelijk altijd als een netjes poserende groep geschilderd. Rembrandt doorbrak deze norm op elke mogelijke manier door juist voor een zeer dynamisch moment te kiezen. Alles in het schilderij heeft als doel om beweging te suggereren: de compositie, het contrast van licht en donker, de grote variaties in houdingen, de verschillende gelaatsuitdrukkingen en kijkrichtingen. Ook rent er een kind tussen de schutters door, een hond blaft naar de tamboer die op zijn trom slaat. Het hele schilderij ademt opwinding. 

Rembrandt schilderde het tafereel vrij donker, zodat hij met lichteffecten extra aandacht kon geven aan bepaalde figureren, zoals de kapitein en luitenant vooraan in het midden. Als leiders van de schutterij verdienden zij natuurlijk meer aandacht. Ook het meisje op de achtergrond is lichter afgebeeld. Zij is waarschijnlijk een soort mascotte van de schutterij. 

Officieel heet het schilderij ‘Schutters van wijk II onder leiding van Frans Banninck Cocq’. Later kreeg het de naam ‘Nachtwacht’, hoewel eigenlijk te onrechte. Door verkleuring leek de afbeelding nog donkerder en dacht men dat de schutters ’s nachts afgebeeld waren.