© Museum Rotterdam
Het Droste cacaoblik door Droste
Ontwerp

Het Droste cacaoblik

Droste

Het Droste-effect

In 1906 brengt de Haarlemse cacao- en chocoladefabrikant Droste een cacaoblik op de markt met een verpleegster die eenzelfde cacaoblik vasthoudt met daarop weer dezelfde verpleegster, enzovoorts. Deze gesuggereerde oneindigheid is ondertussen wereldwijd bekend als het Droste-effect. 

In 1863 opent Gerardus Johannes Droste zijn banket- en koekbakkerij aan de Groote Houtstraat in Haarlem. Hij verkoopt daar onder andere de beroemde chocoladepastilles. In 1897 draagt hij zijn bedrijf, dat ondertussen ook een fabriek bezit, over aan zijn zonen Jan Coenraad Droste en Gerard Johannes Droste jr. Op dat moment hadden zij niet kunnen vermoeden dat hun naam ooit wereldberoemd zou worden als benaming van het visuele effect van recursie dat zij vanaf begin 20e eeuw gebruikten voor hun cacaoblikken. 


De verpleegster op de afbeelding stond voor de medicinale werking van de cacao. De gebroeders Droste wilden namelijk adverteren met gezonde cacao. De luxe, bedrukte verpakkingen werkten als langdurige reclame en als symbool van status. Veel andere kruidenierswaren werden los vanuit grote winkelblikken verkocht en thuis overgeheveld in voorraadbussen, maar de Droste-cacao lieten mensen in de mooie blikjes zitten. 

De afbeelding werd vermoedelijk ontworpen door de Haarlemse reclametekenaar Jan Misset. Hij baseerde zijn verpleegster op de pastel ‘La serveuse au chocolat’ van de Zwitserse kunstenaar Jean-Etienne Liotard. Op deze pastel uit 1743 is een dienstbode te zien met een kop chocolademelk en een glas water. 

Alleen voor de blikken die naar de Verenigde Staten worden geëxporteerd, wordt gebruikt gemaakt van een andere afbeelding dan de verpleegster. Daar is het namelijk verboden reclame te maken voor een medisch beroep. Bovendien heeft een andere cacaofabrikant al de rechten van Liotards ‘ La serveuse au chocolat’ . Droste gebruikt voor Amerikaanse exportblikken een Oud-Hollands tafereel van een jongen en meisje in klederdracht. Zonder Droste-effect.