© Rijksmuseum, Amsterdam
Aankoop met steun van de Vereniging Rembrandt
Het melkmeisje door Johannes Vermeer
Kunst

Het melkmeisje

Johannes Vermeer

Het melkmeisje: ode aan de eenvoud

‘Het melkmeisje’ van de Delftse schilder Johannes Vermeer toont een dienstmeisje dat melk uit een kan schenkt. De alledaagsheid van dit tafereel zorgde ervoor dat het een Nederlands icoon werd. 

Alles in dit schilderij ademt eenvoud. Zelfs het formaat is bescheiden (45 bij 41 cm). De handeling is eenvoudig, de kleding van het meisje is simpel, het decor is kaal en het geheel ontbeert elke vorm van uitbundigheid of effectbejag. Alle aandacht gaat naar het zorgvuldig en geconcentreerd inschenken van de melk. 


‘Het melkmeisje’ is een meesterwerk omdat het zo direct en realistisch is en tegelijkertijd intiem, het toont een binnenwereld die zelden zichtbaar was. Het huishoudelijke taakje wordt door Vermeer geïdealiseerd. Hij heeft haar afgebeeld als toonbeeld van deugdzaamheid, bescheidenheid en nijverheid. Het schilderij zegt veel over de rol van de vrouw in het stedelijke, protestantse Nederland van de 17e eeuw. De man stond aan het hoofd van het gezin, maar het huis was wel het domein van de vrouw waar zij haar eigen verantwoordelijkheden had. Nederlandse vrouwen uit die tijd stonden in het buitenland bekend om hun netheid. ‘Neat to an uneasy degree’, schreef een Engelsman in 1657.  

Ondanks het alledaagse onderwerp heeft het schilderij toch iets mysterieus. We krijgen een inkijkje in het leven van het meisje, maar we krijgen niet echt toegang tot wie ze is. Dit komt ook doordat ze van de kijker afgewend is. In al haar gewoonheid blijft ze een raadsel. 

Vermeer wordt ook wel de ‘meester van het licht’ genoemd, omdat hij als geen ander het Hollandse licht kon vastleggen. Ook in dit schilderij is heel secuur weergegeven hoe het licht door het raam op het meisje en de voorwerpen valt. ‘Het melkmeisje’ wordt ook geprezen om zijn subtiele details, zoals de gaten in de muur, het kapotte raampje en de versierde tegeltjes net boven de vloer.