© Nationaal Archief, Den Haag
Het Plakkaat van Verlatinghe door
Erfgoed

Het Plakkaat van Verlatinghe

Lang leve de onafhankelijkheid!

Het Plakkaat van Verlatinge, gedateerd op 26 juli 1581 is de officiële beslissing van de Nederlandse Staten-Generaal om afstand te nemen van de Spaanse vorst Filips II en hem niet langer als heer der Nederlanden te erkennen. Het Plakkaat markeert de geboorte van de Republiek der Verenigde Nederlanden. 

Erik Scherder

“Wist u, dat het Plakkaat van Verlatinghe het geboortekaartje is van Nederland? En dat het de eerste onafhankelijkheidsverklaring is ter wereld! Ik, als ambassadeur, hoop en verwacht dat u op dit unieke erfgoed zult stemmen!”

De oorlog tegen Spanje bindt de Nederlandse gewesten en steden in hun antipathie tegen hun Spaanse vorst Filips II. Met het ondertekenen van het Plakkaat van Verlatinge bekrachtigen de Staten-Generaal dat zij Filips II niet langer erkennen als hun vorst. Aangezien het niet lukt een andere koning te vinden, vormen de Staten-Generaal vanaf 1588 een Republiek. 


Het besluit tot ‘verlatinge’ laten de Staten-Generaal onmiddellijk drukken en verspreiden, waarna het bekend zal worden als het Plakkaat (aangeplakt besluit) van Verlatinge. Het heeft de kracht van een wet. Beroemd is inmiddels de vergelijking van de vorst met een herder: ‘de vorst is er ter wille van de onderdanen, zonder welke hij geen vorst is, om hen rechtvaardig en verstandig te regeren en te verdedigen, en hen lief te hebben zoals een vader zijn kinderen en een herder zijn schapen’.

In de tekst van het plakkaat geven de Staten-Generaal eerst aan wat er van een vorst verwacht mag worden en hoe de koning van Spanje daarin tekort geschoten is. Daarna volgt er een uitgebreid overzicht van wat er tijdens het bewind van Filips II in de Nederlanden gebeurd is. Dit leidt tot de conclusie dat de heerschappij, rechtsmacht en erfelijke aanspraken van de koning van Spanje op de Nederlanden zijn vervallen. Het Plakkaat van Verlatinge is een belangrijk moment in de Nederlandse Opstand en daarmee een icoon van onze onafhankelijkheid.