Alle M.C. Escher werken © The M.C. Escher Company
Alle rechten voorbehouden, www.mcescher.com
Lucht en Water I door M.C. Escher
Kunst

Lucht en Water I

M.C. Escher

Zichtbare onmogelijkheid

Maurits Cornelis Escher (1898-1972) is een van ’s werelds bekendste grafici. Nog elke dag staan mensen verbaasd naar zijn werk te kijken en proberen te bevatten wat er nou eigenlijk precies gebeurt. ‘ Lucht en Water I’ is onderdeel van Eschers regelmatige vlakverdelingen. 

Inez Weski

“Lucht en Water I is een iconisch, grafisch meesterwerk, waarin vissen en vogels in elkaar lijken over te gaan. Het symboliseert ons land dat tussen de oneindige lucht en het altijd wassende water een synthese van het vrije denken is.”

Eschers werk is nog altijd razend populair. Zijn afbeeldingen worden wereldwijd afgedrukt op onder andere posters, T-shirts en horloges. Tot zijn beroemdste werk behoren, naast de regelmatige vlakverdelingen, ook de zogenaamd onmogelijke litho's, zoals ‘Klimmen en Dalen’, Belvedere en Tekenende Handen. 


‘Lucht en Water I’ is een regelmatige vlakvulling: een afbeelding met geometrische figuren die het vlak in congruente gedaante en in ritmische herhaling vullen zonder dat er leegte overblijft. In het geval van deze houtsnede transformeren vissen in de lucht waar de vogels in vliegen. De vogels transformeren in het water waar de vissen in zwemmen. In de horizontale middenstrook zijn vogels en vissen gelijkwaardig. Vliegen associëren wij met lucht, dus voor een zwarte vogel zijn de vier hem omringende witte vissen de lucht waarin hij vliegt. Zwemmen doet ons aan water denken, dus worden de vier zwarte vogels die een vis omringen tot het water waarin hij zwemt.

Hoe simpel dit principe ook lijkt, bij het zien van de afbeelding hebben we niet meteen door wat er gebeurt. Dit komt omdat het voor onze hersenen heel moeilijk is om voor- en achtergrond tegelijkertijd te ontcijferen. De verwarring die dit oplevert wordt ook wel het ‘Escher knippermoment’ genoemd. We moeten even met onze ogen knipperen, omdat we naar een voorstelling kijken die niet mogelijk is. 

Dit beroemde werk van Escher is een mooi voorbeeld van Eschers wens om orde te scheppen in de chaos van het dagelijkse leven, of zoals hij het zelf verwoordde: “We bewonderen de chaos omdat we zo graag orde willen produceren.”