© Rijksmuseum, Amsterdam
Aankoop met steun van de Vereniging Rembrandt
Winterlandschap met schaatsers door Hendrick Avercamp
Kunst

Winterlandschap met schaatsers

Hendrick Avercamp

Winterlandschap: pure nostalgie

De winterlandschappen van Hendrick Avercamp doen menig Hollands hart sneller kloppen. Bij het zien van de oer-Hollandse ijspret verlangen we spontaan naar strenge winters, de Elfstedentocht en koek en zopie. ‘Winterlandschap met schaatsers’ is één van de bekendste werken van Avercamp en hangt sinds 1898 in het Rijksmuseum. 

Avercamp was de eerste schilder die zich specialiseerde in het schilderen van winterlandschappen met ijsvermaak en stond daarmee aan de wieg van het oer-Hollandse genre ‘ijsgezicht’. Daarvoor werden er wel winterse landschappen geschilderd, maar die beeldden vooral de meedogenloosheid van het koude seizoen uit.


Op Avercamps ‘Winterlandschap met schaatsers’ biedt het vogelperspectief een uitgebreid zicht op meer dan tweehonderd figuren die genieten van het winterse weer. Schaatsen was ook toen al een bezigheid die bij iedereen geliefd was, jong en oud, arm en rijk. Het schilderij is een bonte verzameling van gebeurtenissen, situaties en ontmoetingen die het gehele tafereel zo levendig maakt dat je het bijna kunt horen. Een winters feestje waar je uren naar kunt kijken.

Opvallend aan het schilderij is het gebruik van kleur. Avercamp heeft goed gekeken naar de verschillende sneeuwtinten. Daar waar de sneeuw door de zon beschenen wordt, is deze wit, in de schaduw gaan de kleuren over naar geel, grijs en okerkleurig, het dak van de kerk heeft juist weer een blauwe tint. Ook wist hij de lucht zo te schilderen dat deze daadwerkelijk zwaar lijkt van de sneeuw. Dit effect bereikte hij door over het gehele oppervlak verschillende lagen verf en smalt (een soort pigment van glassplintertjes) aan te brengen om zo een melkachtige toon te creëren.  

Avercamp besteedde veel aandacht aan de weerkaatsing van kleur op het bevroren water. De schaduwen van mensen en voorwerpen op het ijs gaf hij weer in de vorm van horizontale streepjes. Een ander opvallend, technisch detail zijn de schaatssporen. Die maakte Avercamp door met een scherp voorwerp krasjes te maken in de nog natte verf.